„Janek, a może byś się wyspowiadał przed świętami?” – zapytałem z zaskoczenia. „A ja się już spowiadałem przed świętami” – odpowiedział w tonie, którego brzmienie było jak sygnał: „Odczep się!”. „A gdzie się spowiadałeś?” – mimo odczepnego tonu nie dawałem za...
„Czytając tekst literacki, jesteśmy w stanie »widzieć oczami innych«, uzyskując szeroką perspektywę, która poszerza nasze człowieczeństwo. Uaktywnia to w nas empatyczną moc wyobraźni, która jest podstawowym nośnikiem zdolności utożsamiania się z punktem widze...
Wkładamy ogromny wysiłek, żeby prawdę o tajemnicy wypowiedzieć jak najlepiej, ale musimy mieć na uwadze to, że nawet najdoskonalsze słowa to jeszcze nie będzie Bóg. Dlatego Święty Augustyn powiedział: „Jeżeli nie rozumiesz, to dobrze. Bo jeśli coś rozumiesz, ...
„Śląską prowincję”, czyli felietony dla „W drodze”, zacząłem pisać, gdy Franciszek był już biskupem Rzymu. Umarł, gdy miałem się zabierać do sto pięćdziesiątego tekstu w tym cyklu. A nieraz – nie tylko w felietonach – był dla mnie impulsem...
Dla wielu był punktem odniesienia, wskazując im drogę społeczną i duchową. Nie nadużywał tych ról. Nie lubił celebracji swojej osoby, stąd jakiekolwiek próby uwznioślania, pompy i laudacji pod swoim adresem kwitował żartem na swój temat. Odszedł legend...
Tego dnia wychodziłem z bloku na Ursynowie około szóstej rano. Było dziwnie cicho. Ptaki, które zwykle budzą mieszkańców, siedziały nieruchomo na znajomych drzewach, zdezorientowane nową dla nich sytuacją. Przez lata o tej porze pan Zbyszek rozsypywał im koło...
Taki konflikt, jak II wojna światowa, nie może się skończyć ot tak. Dogorywa, podnosi swój łeb, umiera wielokrotnie – zupełnie jakby nie potrafił umrzeć raz a dobrze. Co więcej: tak jak umiera raz po raz, tak samo zdaje się zaczynać wiele razy. Na czar...
Parę lat temu – jeszcze przed pandemią i przed wojną – razem z nauczycielami naszej szkoły w Tomsku przyleciałem do Polski na bodajże dziesięciodniową służbową wycieczkę. Chodziło przede wszystkim o zapoznanie ich ze sposobem działania jezuickich szkół w Gdyn...
Wj 3,1–8a.13–15 / Ps 103 / 1 Kor 10,1–6.10–12 / Łk 13,1–9 [23 marca 2025 / III niedziela Wielkiego Postu] Grumble (ang.), grommeler (fr.), murren (niem.), refunfuñar (hiszp.). Szemrać. Nie sprawdzałem innych, ale w tych pięciu językach nowożytnych –...
Czasami coś musi umrzeć, żeby coś innego mogło się narodzić. Zmieniają się pory roku i pokolenia, stary bohater rozpoczyna nowe życie, uczeń przerasta mistrza. Na to wszystko potrzeba czasu, a tego zawsze jak na lekarstwo. Być może da się go wyliczyć za p...
„Czytając tekst literacki, jesteśmy w stanie »widzieć oczami innych«, uzyskując szeroką perspektywę, która poszerza nasze człowieczeństwo. Uaktywnia to w nas empatyczną moc wyobraźni, która jest podstawowym nośnikiem zdolności utożsamiania się z punktem widze...
Dz 6,8–10;7,54–60 / Ps 31 / Mt 10,17–22 [26 grudnia 2024 / Święto Świętego Szczepana] Jak zwykle czerwień szat liturgicznych, wskazująca na męczeństwo, uderza kontrastem z bielą Bożego Narodzenia. Jak co roku w Liturgii godzin czytamy Fulgencjusza: ...
Banalny tytuł, lecz rzecz nie jest banalna, bo niebanalna jest miłość, niebanalna jest śmierć, a przede wszystkim niebanalny jest człowiek. Pewna znajoma, którą miałem zaszczyt poznać wiele lat temu w Krakowie, współpracownica legendarnego polskiego psychiatr...
Wracałyśmy z miasta tym samym autobusem. Byłam bardzo zmęczona i szczerze mówiąc, ostatnią rzeczą, na jaką miałam ochotę, było spotkanie jakiejkolwiek siostry zakonnej. Wysiadłyśmy razem na przystanku koło naszego klasztoru i na nic się zdało zwalnianie czy p...
Chociaż od dawna już ich nie ma, wciąż mają swoje miejsce w mojej pamięci. Byli dobrem, które mnie spotkało, doświadczyłam ich pomocy, życzliwości, przyjaźni, modlitwy. To, co zasiali, wciąż rośnie. Więc są. W tej niezwykłej komunii żywych i umarłych. ...
Jeżeli odmawiamy komuś rozmowy o umieraniu i śmierci, to nie oznacza, że ten temat znika. Bo ta osoba będzie o tym myśleć w samotności i będzie to dla niej dodatkowy ból. Rozmawiają doula śmierci Anja Franczak i Dorota Ronge-Juszczyk Kiedy ostat...
Nieobeznanym ze śląską godką należy się od razu wyjaśnienie tytułu. Idąc bowiem za logiką polszczyzny, można by pomyśleć, że „gadzina” to gadzie mięso – podobnie jak wieprzowina, cielęcina czy konina (niezrozumiale dla Ślązaków wyłamuje się z tego „słonina”, ...
Zaparzyłam czarną kawę, tak jak lubiła. Wlałam do jej filiżanki. Siedzę w jej fotelu, z widokiem na jej mieszkanie. Na ścianie twarze ukochanych. Mój brat pozujący przed piramidą w Egipcie. Obie jej córki w dniu ślubu. Moi rodzice odświętni z jakiejś ważnej o...
Czy żałoba po samobójcy w czasach nam współczesnych jest czymś zupełnie normalnym? A co zrobić po śmierci samobójcy, który przed desperackim atakiem na samego siebie odebrał życie kilku przypadkowym osobom i kilkanaście zranił? Czy wolno nam przeżywać żałobę?...
Być może nasze przerażenie śmiercią, ucieczka przed nią, nasz lęk przed ciężko chorymi i umierającymi, jak też jałowość naszych pogrzebów biorą się z utraty wiary w słowa i czyny Jezusa, a co za tym idzie, z utraty wiary w Boga. Nie lubię takich określ...
Widzimy czasami osoby wyjęte ze swojego kontekstu, ze swojego środowiska, bez znajomego widoku za oknem, bez własnego obrazka na ścianie, które po prostu gasną w oczach. Rozmawiają założyciel i prezes Fundacji Hospicjum Proroka Eliasza dr Paweł Grabows...
Dwie kobiety patrzące na siebie z przeciwległych urwisk nie są tą samą osobą. Ich biografie są jednak niebezpiecznie podobne. Atara to kobieta, która stoi po lewej stronie. Ubrana jest w czerwoną sukienkę i właśnie osiąga połowę swego życia, a to oznacza, że ...
Nie zastanawiamy się nad długością życia naszych dzieci, tylko nad jego jakością. Mamy włączony inny licznik. Dzieci zawsze chorowały i umierały, a my mamy zrobić wszystko, by ich życie, nawet jeśli potrwa tylko kilka tygodni, było najpiękniejsze. Kamy...
Umarł mój dentysta. Jeszcze w ubiegłym roku latem żartowaliśmy z tego, że w piękne uśmiechy warto inwestować w młodości, a nie, gdy będziemy na emeryturze. Nim nastała wiosna, na drzwiach gabinetu zawisł nekrolog. Stałam długo, nie rozumiejąc, co czytam. D...
Ez 37,12–14 / Ps 130 / Rz 8,8–11 / J 11,1–45 [26 marca 2023 / V niedziela Wielkiego Postu] Wielki Post zmierza ku końcowi i ta ostatnia przed Wielkim Tygodniem niedziela prowadzi nas do Betanii, do domu najbliższych przyjaciół Jezusa – do Marii i Marty....
Benedykt XVI lubił się nazywać „pracownikiem winnicy Pańskiej”. Myślę, że nie było w tym żadnej kokieterii i krygowania się. On naprawdę tak o sobie myślał. Był skromnym człowiekiem, choć pełnym pasji dla tego, co robił, czy może raczej dla Tego, komu służył....
mówimy, że to najbardziej demokratyczne ze wszystkich ludzkich doświadczeń. Chcemy czy nie, zmierzymy się z nim wszyscy, bez względu na stan konta, życiowe osiągnięcia czy pozycję społeczną. Śmierć nie ma względu na osoby. Nie pyta o liczbę odwiedzonych miejs...
Dawniej, kiedy ktoś poważnie zaniemógł, dzwoniono po księdza, a dziś po karetkę. Ludzie myślą: Przyjdzie ten czarny i nic nie pomoże, a lekarz z karetki może jeszcze coś zrobić. „Ludzie, nie mogąc pokonać śmierci, aby być szczęśliwi, umówili się, że ni...
Dla lekarza najważniejsze powinno być zawsze dobro chorego i dlatego czasami pojawia się dylemat: na ile być wsłuchanym w to, o co proszą bliscy, a na ile bezwzględnie stanąć po stronie pacjenta i pozwolić mu odejść, nie przedłużając jego cierpienia. R...
Cierpienie samo w sobie, cierpienie dla cierpienia nie ma sensu. Istotą cierpienia nie jest też jego ofiarowywanie w jakiejś intencji, ale radzenie sobie z nim. Rozmawiają tanatopedagog prof. Józef Binnebesel i Paweł Boike Tanatopedagog, czyli d...
Dla lekarza moment śmierci może być momentem bezradnych rąk. Chrześcijańska perspektywa to jednak życie z Bogiem i w Bogu. To początek nadziei. Rozmawiają Dominik Jurczak OP i Arkadiusz Wojtas OP. Zarówno podczas chrztu, jak i podczas bierzmowan...
Co się dzieje ze zmarłymi dziećmi, których nie zdążono ochrzcić, i czy teoria limbusu jest jeszcze aktualna? Los dzieci, które zmarły bez sakramentu chrztu świętego, niepokoił chrześcijan od dawna. I choć od czasów Soboru Watykańskiego II duszpasterski...
Koh 1,2; 2,21–23 / Ps 90 / Kol 3,1–5.9–11 / Łk 12,13–21 [31 lipca 2022 / XVIII niedziela zwykła] Bardzo łatwo dostrzec niepewność ziemskiego istnienia. Trudniej uczynić ją bodźcem do szukania rzeczy nieprzemijających. Kiedyś z jednym z braci wyb...
Kiedy ten felieton ukaże się drukiem, tej wystawy już nie będzie: „Inferno” (Piekło) w Rzymie, na Kwirynale. Jej kuratorem jest Jean Clair. To jedna z wielu wystaw przygotowanych w 2021 roku na siedemsetlecie śmierci Dantego. Zacznę od myśli, która wydaje ...
Nie wystarczy przyjąć chrzest, usiąść wygodnie w fotelu i żyć w przekonaniu, że mamy już wykupioną polisę na życie wieczne. Chrzest to początek współpracy z łaską Bożą. Rozmawiają Dominik Jurczak OP i Arkadiusz Wojtas OP Niektórzy mówią, że rocz...
Święty Paweł twierdzi, że nikt z nas nie żyje dla siebie i nikt nie umiera dla siebie. A ja myślę, że tak z natury to my wszyscy żyjemy dla siebie, myślimy o sobie, martwimy się o siebie i nawet umierać byśmy chcieli dla siebie. Są jednak wyjątki. Ona była ta...
Przez chrzest chrześcijanie zanurzeni są w śmierć Jezusa i razem z Nim leżą w Jego grobie dwa tysiące lat temu. A w Niedzielę Zmartwychwstania Bóg Ojciec mocą Ducha Świętego wszystkich, którzy w tym grobie spoczywają, ożywia i przywraca do nowego życia. ...
„Co można zrobić?” – mawiają Bengalczycy w chwilach, gdy wiedzą, że nic nie można. Używają tego powiedzonka jak filozoficznej maksymy, jak zaklęcia zgody na niemoc, jak gestu bezradnego rozłożenia rąk. I ja obracam to zdanie w głowie – po bengalsku, fonetyczn...
Kiedy jesteś w pełni sił, przyzwyczajasz się do tego, że inni się liczą z twoimi decyzjami, opiniami, pytają cię o radę. Aż w pewnym momencie odkrywasz, że świat idzie tak szybko do przodu, że w ogóle nie jesteś w stanie za tym nadążyć. Rozmawiają Jan ...
Paulina Wilk w swoim niedawnym felietonie pisała o wróżbach, jakie wiążą się z pierwszym dniem nowego roku. Dodałbym jeszcze inne powiedzenie: „Jaki poniedziałek, taki cały tydzień”. A na maksymę, że „Przysłowia są mądrością narodu”, przypomnę refleksję, jaką...
Śmierć jako temat literacki. Śmierć jako zagadnienie do pojęcia, zrozumienia i omówienia. Wreszcie – śmierć jako strata, żałoba, rozpacz, śmierć do przeżycia. O tych wszystkich śmierciach piszą autorzy książki Śmierć warta zachodu, wydanej właśnie przez Wydaw...
Każdy człowiek ma prawo do godnego umierania, do godnego kresu życia. Bez znaczenia, kim jest, ile klas skończył ani na co choruje. To jest idea, którą chciałbym zarażać ludzi. Ale jesteśmy tylko maleńkim hospicjum, gdzieś na końcu świata. Nie zga...
Pamiętacie „Utraconą cześć” Katarzyny Blum? Fenomenalną powieść o tym, co może z życia zwykłego człowieka zrobić tabloidowa prasa? Dziś media są w stanie uczynić znacznie więcej - w dodatku dobrego! - o ile nie zaprzepaszczą danej im szansy. ...
Dla dziecka strata ukochanego człowieka jest wydarzeniem wykraczającym ponad jego siły. W takim momencie jego świat się rozpada, tak jak rozpada się świat dorosłych. A dla nas jest to tym trudniejsze, że wobec osieroconego dziecka jesteśmy całkowi...
Do widzenia Paul Paul umarł (...) o szóstej wieczorem, bardzo łagodnie i spokojnie. Około ósmej Oliver i Naomi byli z powrotem w domu. Oliver nigdy dotąd nie widział żony tak wyczerpanej. Zachęcił ją, by zażyła jeden ze środków uspokajający...
Można mieć tylko nadzieję, że nie znikną tak staroświeckie umiejętności lekarzy, jak nawiązywanie kontaktu z chorym człowiekiem, empatia, czerpanie z własnego doświadczenia, przenikliwość oraz intuicja. W dyskusji o eutanazji jak ...
Pokój stał się kaplicą, łoże ołtarzem, a leżąca na nim Mama oknem, poprzez które wyczuwało się wyraźnie powiew wieczności. Umierająca osoba, całkowicie pogodzona z wolą Bożą, jest jak wystawiona na ołtarzu Hostia, poprzez którą spływa na nas Obecn...
List ten został napisany sześć miesięcy po śmierci mojej matki. Napisałem go do ojca, aby go pocieszyć. Nie myślałem, że kiedykolwiek go opublikuję. Teraz jednak, po trzech latach, czuję potrzebę, żeby to uczynić. Chciałbym przekazać te słowa wszy...
O miłości Katarzyna Szymańska-Borginon: Jak być szczęśliwym? Tyle jest przecież zła i cierpienia na świecie… Phil Bosmans: Na początek trzeba zaakceptować swoje życie. Wielu ludzi nie zgadza się z samymi sobą, a wtedy walczą ze swoim „ja”....
Niedawno pewna znajoma opowiedziała mi o zdarzeniu, które przytrafiło się jej synkowi w przedszkolu. Otóż dzieci uczone były recytowania z pamięci Katechizmu małego Polaka Władysława Bełzy zaczynającego się od słów: „Kto ty jesteś? Polak mały”. Kiedy doszło d...
Świadomość tego, że z każdą minutą zbliżamy się do granicy światów, może wzmóc w nas pragnienie, by pozostałą część tej podróży przebyć z sensem. Śmierć może wzmóc w nas apetyt na życie. W mojej domowej serialotece jest płyta, którą mó...
Jarosław Borowiec: Już niemal pół wieku bada Pan Profesor cmentarze i przygląda się polskiej kulturze umierania. Dlaczego warto zastanawiać się nad śmiercią? prof. Jacek Kolbuszewski: Dlatego, że „tanatis sumus i czeka nas humus”. Jest to oczywiś...
Byłem kiedyś na dyskotece. Poznałem dziewczynę. Zapytała, gdzie pracuję. Gdy powiedziałem, że jestem grabarzem, nawet się nie pożegnała. Jakby się mnie brzydziła. Śmierć jest wpisana w ich zawód. Tak o sobie mówią: lekarz, ksiądz, osoba z h...
Jakiś czas temu pewien znany, dziś już nieżyjący, niemiecki egzegeta zapytał mnie z chochlikiem w oczach, czy dogmatycy w końcu ustalili, w jakiej tonacji - dur czy moll - zadmą trąby w dzień Sądu Ostatecznego. Dzisiejsza krytyczna świadomo...
Tajemnica śmierci 1, z której to książki pochodzi niniejszy tekst, powstała w roku 1953. Hans Urs von Balthasar, który spisywał jej słowa, wspominał: „Adrienne siadała w fotelu z francuskim tekstem Nowego Testamentu w rękach. Przeczytawszy werset,...
Co to jest zbawienie? To jest coś, co się nam trafiło jak ślepej kurze ziarno. Przecież my przed Bogiem nie mamy żadnych innych argumentów poza tym, że On nas, nie wiadomo dlaczego, pokochał. Anna Sosnowska: „Pełen jest więc Kościół takich ludzi, którz...
Staram się nie skupiać wzroku na tych nagrobkach, które pokazują przyczynę śmierci. Ale to trudne. W śmierci jest jednak coś pociągającego. Nawet jeśli ktoś kreśli ją prymitywną, niemal dziecięcą kreską. To było chyba wtedy, gdy nastolatki i studentki ...
Jej imię i nazwisko zostawiam w swojej głowie. Tylko dla siebie. Nie dlatego, że chciała coś ukryć, że się wstydzi tego, co powiedziała. To jest po prostu bardzo intymna opowieść. Spotkałyśmy się w jej domu pod Warszawą. Na kilka dni przed rocznicą śmierci je...
Choćby nie wiadomo ile rąk mnie trzymało, ile osób stało przy mnie, ile koronek do Bożego Miłosierdzia za mnie odmówiono i ile świeczek zapalono, to i tak w momencie śmierci będę sam. Wojciech Dudzik OP: Masz swoje prywatne wytłumaczenie tego, dlaczego...
Wiele rzeczy odkładamy w życiu na później. A tego później może już nie być. Świadomość tego, że czasu nie ma dużo, otwiera furtkę, żeby wyczyścić różne sytuacje, relacje, powiedzieć coś, czego się do tej pory nie mówiło. Zrobić coś, o czym zawsze się marzyło....
