Hejter w habicie
fot. katie treadway / UNSPLASH.COM

Prostytucja to grzech, a istnienie domów publicznych jest złem, niemniej jednak większym złem byłoby ich zlikwidowanie. Prostytucja zeszłaby bowiem wtedy do „podziemia”, a los prostytutek stałby się cięższy – uważał Jan Falkenberg.

Maciej Müller: Człowiek, który wzywał do eksterminacji Polaków i zamordowania Władysława Jagiełły. Ekspert do wynajęcia, służący paskudnej sprawie. Trudno nie skwitować: kanalia. Nauczony doświadczeniem rozmów z tobą zastanawiam się, czy będziesz próbował go bronić…

Tomasz Gałuszka OP: Cóż, kiedy przeglądałem teksty polskich historyków o dominikaninie Janie Falkenbergu, nauczyłem się paru obelżywych określeń, takich jak „paszkwilant” czy „zawodowy oszczerca”. Nieprzypadkowo po wojnie komuniści łaskawym okiem patrzyli na publikacje na temat Falkenberga: był postacią, która doskonale wpisywała się w nacjonalistyczną narrację o odwiecznej wrogości Polaków i Niemców.

Ale nie da się ukryć, że Falkenberg robił wszystko, żebyśmy dzisiaj tak właśnie go oceniali.

To prawda, dlatego musimy się przyjrzeć, jak doszło do tego, że uczony i zapewne pobożny kaznodzieja został propagatorem agresywnych akcji antypolskich o zasięgu europejskim.

Żył na przełomie XIV i XV wieku; wielkie europejskie nacjonalizmy narodzą się dopiero 400 lat później. Czy jesteśmy w stanie zbadać, jakie są źródła „antypolskości” Falkenberga?

Informacje mamy szczątkowe, ale wydaje się, że możemy posklejać z nich wiarygodne hipotezy. Jan Falkenberg urodził się około 1360 roku, prawdopodobnie w Kamieniu Pomorskim. Był tam klasztor dominikanów, który, mimo że znajdował się poza granicami Królestwa Polskiego, należał do prowincji polskiej. Bracia używali języka niemieckiego, czytali niemieckie książki, utożsamiali się z niemiecką kulturą. W latach 80. XIV wieku, kiedy dorastający Falkenberg przypatrywał się życiu zakonników, polskiej prowincji przewodził Niemiec Piotr Wasserabe.

Czy polską prowincję trawiły spory narodowościowe?

Czytając źródła, między słowami znajdujemy informacje o tym, że tlił się jakiś konflikt, ale nie jesteśmy w stanie odtworzyć, o co chodziło. Wiemy jedno – ponad 30 lat później doszło do wybuchu, z którym nasz bohater miał coś wspólnego.

Ale nie uprzedzajmy faktów. Jan Falkenberg wyjechał na studia do Pragi, gdzie zdobył bakalaureat sztuk. Niestety w latach 80. XIV wieku Uniwersytetem Praskim wstrząsnął wewnętrzny kryzys. W całej Europie działał wtedy jakiś demon kłótni… Trwała już wielka schizma zachodnia (w 1378 roku nastąpił podwójny wybór papieży: rzymskiego i awiniońskiego). W Pradze doszło do wystąpień antyniemieckich, w rezultacie wszyscy studenci tej nacji musieli opuścić miasto. Falkenberg przeniósł się do Wiednia. To pierwsze spotkanie ze sporami narodowościowymi było dla niego szokujące. W ośrodkach uniwersyteckich ostre starcia o podłożu narodowym były na porządku dziennym. Ale co innego o tym wiedzieć, a co innego uciekać z ukochanej uczelni, żeby ratować życie.

Niemniej w latach 90. Falkenberg wstąpił do polskiej prowincji dominikanów…

W której, jak wspomniałem, funkcjonowali zarówno Polacy, jak i bardzo duża grupa Niemców. Przyjął się zwyczaj, że funkcję prowincjała sprawowali na zmianę Niemiec i Polak. Po Piotrze Wasserabe prowincjałem został niejaki Andrzej Rusiniec, były przeor krakowski. Polska prowincja składała się z ponad 40 klasztorów podzielonych na tzw. kontraty (regiony) – polsko- i niemieckoj

Zostało Ci jeszcze 85% artykułu

Wykup dostęp do archiwum

  • Dostęp do ponad 5000 artykułów
  • Dostęp do wszystkich miesięczników starszych niż 6 miesięcy
  • Nielimitowane czytanie na stronie www bez pobierania żadnych plików!
||
Wyczyść

Zaloguj się

Hejter w habicie
Tomasz Gałuszka OP

urodzony 4 czerwca 1978 roku w Jarosławiu – dominikanin, historyk, mediewista, doktor habilitowany historii Uniwersytetu Jagiellońskiego, profesor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, dyrektor Dominikańskiego Instytutu Historycznego, nauczyciel akademicki, auto...

Hejter w habicie
Maciej Müller

urodzony w 1982 r. – studiował historię na Uniwersytecie Jagiellońskim i dziennikarstwo w Wyższej Szkole Europejskiej im. ks. Józefa Tischnera. W „Tygodniku Powszechnym” odpowiedzialny za dział „Wiara”. Współpracuje r...