Duch reformacji
fot. griffin wooldridge / UNSPLASH.COM

Duch reformacji

Chcąc pozostać chrześcijaństwem, protestantyzm musi – i przecież chce najszczerzej – uznać i uwielbić Słowo wcielone. Lecz im bardziej Je adoruje jako Boskie, tym pilniej oddziela od Niego Jego udzielanie się i uświęcające promieniowanie na terenie człowieczej natury, społeczności i historii.

Najgorszy jest „mały błąd na początku”, a raczej „mały błąd w zasadzie”. Dotyczy to także reformacji. Jednak nie szukajmy tu pomyłki w jakiejś konkretnej tezie teologicznej, tak jakby protestantyzm był czymś takim jak arianizm, czyli potop, który spadł na chrześcijaństwo z powodu przestawienia jednego słowa w nauce o Chrystusie. Nie, reformacja nigdy nie była herezją w ten prosty sposób – i być może dlatego jej potop się nie cofnął po ustabilizowaniu doktryny podczas Soboru Trydenckiego i po wielkiej pracy reformy katolickiej.

W przypadku reformacji owym brzemiennym w groźne skutki „małym błędem na początku” nie był więc ani spór o odpusty, ani idące zaraz za nim subtelności o naturze, łasce i wolnej woli. Był nim nie jeden określony pogląd czy teza, lecz pewna zmiana tonu teologicznego, metazasada umieszczona w porządku przeżywania, a nie dociekania. Słusznie się mówi – tak jak kiedyś o myśli teologicznej Marcina Lutra mówił wtedy jeszcze ksiądz Tomasz Węcławski – że rządzi nią i wypełnia ją nie jakaś fundamentalna teza, lecz „emocja religijna”. Teologia będzie dla niej jedynie środkiem wyrazu, obarczonym zadaniem komunikowania intuicji i wizji, a nie poglądów i zdań. Dotyczy to całej reformacji, a nie tylko jednego z jej ojców.

Mniej więcej to samo odkrywa uwaga księdza Henriego Huvelina, który u schyłku XIX wieku swym słuchaczom z krypty paryskiego kościoła św. Augustyna mówił o jansenizmie, że „wcześniej niż jakąś herezją jest on pewnym duchem”. Dotyczy to nie tylko elitarnych subtelności jansenizmu, lecz i społecznej burzy protestantyzmu.

Tak jak „emocja religijna” rodzi teologię, z którą bardzo trudno polemizować, tak duch, esprit, z zasady daje się uchwycić jedynie w swych mniej czy bardziej kształtnych inkarnacjach. A przecież duch protestantyzmu nie nabył nigdy inkarnacji, które reprezentowałyby go w sposób powszechny, trwały, niezmienny – można by rzec: katolicki. Nic więc dziwnego, że po stronie katolickiej piętnowano zmienność i niespójność przesłań reformacyjnych, pochodzących od sprzeczających się ze sobą ojców założycieli i powodujących rozdrobnienie bytów kościelnych. Gdy biskup Bossuet w swoim cenionym dziele Histoire des v

Zostało Ci jeszcze 85% artykułu

Wykup dostęp do archiwum

  • Dostęp do ponad 5000 artykułów
  • Dostęp do wszystkich miesięczników starszych niż 6 miesięcy
  • Nielimitowane czytanie na stronie www bez pobierania żadnych plików!
||
Wyczyść

Zaloguj się

  • Drodzy Czytelnicy,

    Drodzy Czytelnicy,

    każdy z nas nosi w sobie różnego rodzaju lęki, które potrafią wpływać na nasze wybory, burzyć najbardziej ambitne plany, podważać wiarę w siebie i odbierać ochotę do okazywania miłości. Bez względu na to, czy jest się bohaterem, czy tchórzem, nikt nie jest wo...

  • Zło banalności

    Zło banalności

    Każda nacja ma w swojej historii większe lub mniejsze okropne albo przynajmniej zawstydzające epizody. Nie inaczej jest w przypadku Turcji. Podobnie jak inni mamy narodowe kłopoty psychiczne. Marcin Gutowski: W swojej najnowszej książce Turcja. Obłęd i...

  • Dlaczego chcemy mieć rację?

    Dlaczego chcemy mieć rację?

    Im bardziej wierzę w swoją rację, tym żywotniej powinno mi zależeć na tym, żeby zrozumieć tych, którzy w nią nie wierzą. Nie musimy się wyrzekać swoich racji, żeby usłyszeć i zrozumieć tych drugich, wręcz przeciwnie. Michalina Kaczmarkiewicz: Nie lubim...

  • Mój dobry, kochany lęk

    Mój dobry, kochany lęk

    Jeżeli ktoś nie reguluje swojego lęku, bo nie jest go świadomy - a większość ludzi tak robi, bo nikt ich nie nauczył, jak regulować lęk na podstawowym poziomie jego fizycznego odczuwania - wówczas taka osoba, napotykając wiele sytuacji stresowych, uczy się ży...

  • Jestem trąbą

    Jestem trąbą

    Jeśli ktoś pyta, co ma zrobić, to w tym pytaniu widzę z jednej strony jego tęsknotę za tym, żeby nie popełnić błędu, a z drugiej strony oczekiwanie, żeby usłyszeć: Jakkolwiek zdecydujesz, będzie dobrze. Masz prawo popełnić błąd. Katarzyna Kolska, Roman...

  • Jeden Kościół podzielonych chrześcijan

    Jeden Kościół podzielonych chrześcijan

    Dialog, wymiana duchowych darów, otwartość, wzajemne uczenie się są możliwe wyłącznie wtedy, kiedy każdy ma świadomość własnej tożsamości. Kto sam nie jest do końca pewien, kim jest, powinien się bać takiej wymiany. Tomasz Grabowski OP: Czy udało się k...

  • Plac budowy

    Plac budowy

    Kiedy mówimy o reformacji, dokonujemy pewnego uproszczenia. Bo de facto nie było jednej reformacji, ale tyle, ilu reformatorów. W ich wyniku powstały niezależne od siebie i różniące się doktrynalnie Kościoły historyczne. Dominik Jarczewski OP: Co święt...

  • Bilans

    Bilans

    W XVI wieku zlekceważono głosy domagające się reformy w Kościele katolickim. Ceną takiej postawy jest trwający podział zachodniego chrześcijaństwa. Reformacja uczy zatem, że stagnacja i trwanie w samozadowoleniu nieuchronnie prowadzą do tragedii. Z kat...

  • Nic się nie dzieje

    Nic się nie dzieje

    Każda modlitwa, nie tylko różańcowa, wymaga wierności. Każda modlitwa narażona jest na nudę. Pogoń za atrakcyjnością, za nowością, odciąga nas od zejścia na głębię. Są dwa sposoby zmagania się z nudą. Możemy próbować przed nią uciec. Za każdym razem, k...

  • Czym jest pycha?

    Czym jest pycha?

    Usłyszałem w kazaniu, że pycha jest najniebezpieczniejszym wrogiem życia duchowego. Od tego czasu nieustannie tropię w sobie oznaki pychy i przyznam szczerze, że zaczynam się w tym gubić. Na przykład: czy każde uznanie, że jestem w czymś lepszy od innych, to ...

  • Przerabianie zła

    Przerabianie zła

    Ostatnio dwukrotnie miałem okazję zadać sobie pytanie, które powraca, gdy ludzie (z których przynajmniej jeden deklaruje się jako chrześcijanin) drastycznie różnią się w wyrażanych poglądach. W takiej sytuacji na tapetę wyciągane są zwykle wskazania Jezusa...

  • Niewidzialna nić

    Niewidzialna nić

    Przyszła bez makijażu, bez kolorów. Zmęczona. Znowu ukryta pod bawełnianą tuniką barwy khaki, która odbiera kształty, maskuje. Jeszcze nie usiadłam, a już zaczęłyśmy mówić. Gęsto, bez szczelin, jakbyśmy przerwały rozmowę wczoraj i teraz na nowo otworzyły wąte...

  • Geltak, a kwestia gender

    Geltak, a kwestia gender

    W skeczu pewnego śląskiego kabaretu, w ramach skróconego procesu weryfikacji śląskiej tożsamości jednego z bohaterów, pada pytanie o to, czy oddaje on żonie w całości wypłatę, czyli tytułowy „geltak”. Rzecz nieprzypadkowa, bowiem w tradycyjnych śląskich rodzi...

  • Niepokój

    Niepokój

    Zawsze mnie fascynowała ewangeliczna przypowieść o robotnikach ostatniej godziny. Pan Jezus opowiada o gospodarzu, który najął robotników do pracy w swojej winnicy o świcie, a potem o trzeciej, szóstej, dziewiątej i o jedenastej godzinie dnia. Gdy przyszło do...

  • Początek jesieni

    Początek jesieni

    Pewien florencki taksówkarz wyznał mi, że dla niego i jego kolegów wrzesień i październik to złote miesiące: turystów wciąż dużo, ale trochę innego rodzaju, są bardziej „powolni”, skupieni i – co najważniejsze – zamożni, stąd oczywiście jego zachwyt. Rzeczywi...

  • Polska Rzeczpospolita Luksusu

    Polska Rzeczpospolita Luksusu

    Księżyc z peweksu. O luksusie w PRL, autor: Aleksandra Boćkowska, Wydawnictwo Czarne, s. 328 Luksus w PRL? Dziwnie brzmi, prawda? Z perspektywy dzisiejszych czasów, kiedy niemal wszystko jest dostępne na wyciągnięcie ręki, wydaje się, ż...

  • Wszechświat przed Wielkim Wybuchem

    Wszechświat przed Wielkim Wybuchem

    Ojcowie byli drapieżni... Często nie przebierali w inwektywach, przeciwników mieszali z błotem. Dziś trudno sobie wyobrazić sytuację, w której jeden biskup, polemizując z drugim na temat teologiczny czy moralny, nazywa go bezbożnikiem i wrogiem Chrystusa... ...

  • Święci z odzysku

    Święci z odzysku

    Ez 18,25-28 / Ps 25 / Flp 2,1-11 / Mt 21,28-32 Doskonale pamiętamy przypowieść o robotnikach, których „nikt nie chciał nająć”. Stali bezczynnie prawie do końca dnia, jednak kiedy zaproponowano im pracę, z ochotą się na nią zgodzili. W dzisiejszej Ewang...

  • Współczuć Bogu

    Współczuć Bogu

    Iz 5,1-7 / Ps 80 / Flp 4,6-9 / Mt 21,33-43 Czy można współczuć Bogu? Jest mocą, dobrem, miłością, światłem, życiem, więc chyba nie ma powodu. Wprawdzie pojawiają się w teologii chrześcijańskiej nurty, które kontestują klasyczną - a wedle nich nieco bez...

  • Kto kogo wyprzedzi?

    Kto kogo wyprzedzi?

    Iz 25,6-10a / Ps 23 / Flp 4,12-14.19-20 / Mt 22,1-14 Gospodarz wyrzucił z uczty człowieka nie dlatego, że był zły. Wyrzucił go, bo nie był odświętnie ubrany. Hm… Co to znaczy? Że bez względu na to, czy jestem dobry, czy zły, i tak zostanę wpuszczony na...

  • Co należy do Boga?

    Co należy do Boga?

    Iz 45,1.4-6 / Ps 96 / 1 Tes 1,1-5b / Mt 22,15-21 Słuchając dzisiejszej Ewangelii, bardzo łatwo dać się uwieść wątkom polityczno-religijnym: co cesarskie, a co boskie? Tymczasem uważna lektura dwóch pierwszych czytań każe zwrócić uwagę na coś innego: n...

  • Trzy kroki do szczęścia

    Trzy kroki do szczęścia

    Wj 22,20-26 / Ps 18 / 1 Tes 1,5c-10 / Mt 22,34-40 Przykazanie miłości Boga i bliźniego to klucz do pełnego i szczęśliwego życia. By jednak ten klucz właściwie zadziałał, musimy uważać na odpowiednią kolejność w jego zastosowaniu.  Bóg jest pierwszy ...