Inteligentom pod rozwagę
fot. justin buisson g_Z / UNSPLASH.COM

Inteligentom pod rozwagę

Wielu pogubiło się w osobistej modlitwie. Ale czy do powrotu do niej zachęci młodego człowieka ciotka, dla której modlitwa to konieczność odmówienia określonej liczby litanii o precyzyjnie wyznaczonych godzinach?

Lubię dochodzić, skąd się wzięło słowo opisujące jakieś zjawisko czy ludzkie zachowanie. Gdy jednak ktoś poprosi, by je wyjaśnić, słowo pozornie oczywiste staje się niejednokrotnie trudne. Zaglądam wtedy chętnie do Słownika języka polskiego, którego autorem jest Samuel Bogumił Linde1. Pod hasłem „zabobon” znalazłem ciekawe odesłanie do słowa, którego się nie spodziewałem: „bobo”. We współczesnej polszczyźnie bobo to małe dziecko. Ale uczony językoznawca Linde znalazł inne, wiążąc jego znaczenie z zabobonem: „bobo, czyli mały dziwotworek, który bywa przytomny schadzkom bab na łysej górze w kształcie capa lub kota”. Zabobon – idąc dalej za słownikiem Lindego – to tyle, co „powiara, wiara w rzeczy niegodziwe do wierzenia, wiara w gusła, czary itd.”. I dalej: „zabobony, albo zabobonami opatrzyć, obwarować przeciw złym przypadkom, jako poganie czynili, a teraz głupie baby”. Widać zacny językoznawca sam był napiętnowany patriarchalnym zabobonem, pracowicie bowiem uzupełniał hasło informacją o skojarzeniach z zabobonem w różnych językach, głównie słowiańskich, skąd można się dowiedzieć, że w języku chorwackim zabobon to tyle, co „babye veruvanye”. Do ciekawego określenia zabobonu jako „powiary” jeszcze powrócę.

Religia, magia, wiara

Aby zrozumieć, czym są zabobony, trzeba ustalić, jaki jest ich związek z religią. Oczywiście nie wszystkie zabobony są z nią w ścisły sposób związane, to znaczy nie każdy sytuuje się na marginesie (lub – co gorzej! – w centrum) zachowań ludzi religijnych.

Niektórzy uczeni byli przekonani, że religia i magia wyrastają z tego samego pnia. Najstarsze, niepiśmienne jeszcze kultury, dawały ludziom opowieści czy mity wyjaśniające powstanie świata i jego funkcjonowanie. Opowieści miały służyć temu, aby posiąść narzędzia pozwalające człowiekowi wpływać na rzeczywistość, która go otaczała, a duszy przejść po śmierci do innego świata. Ale jak zdobyć taką wiedzę? Jak wpływać na siły, które mają tak przemożny wpływ na ludzkie życie? I już u samego zarania dziejów można wskazać na odmienno

Zostało Ci jeszcze 85% artykułu

Wykup dostęp do archiwum

  • Dostęp do ponad 5000 artykułów
  • Dostęp do wszystkich miesięczników starszych niż 6 miesięcy
  • Nielimitowane czytanie na stronie www bez pobierania żadnych plików!
||
Wyczyść

Zaloguj się

Inteligentom pod rozwagę
Jan Andrzej Kłoczowski OP

urodzony 5 lipca 1937 r. w Warszawie – dominikanin, teolog, profesor filozofii, publicysta, rekolekcjonista, duszpasterz akademicki, mistrz świętej teologii, jeden z trzech ojców założycieli miesięcznika „W drodze”, był także duchowym opiekunem środowisk opozycyjnych....