Jest bardzo silny trend społeczny, który mówi, że jesteśmy tylko cieleśni i ciało jest wszystkim, co mamy. Często się słyszy, że powinniśmy słuchać swojego ciała. To nowa ideologia.
Z psychoterapeutą Jackiem Prusakiem SJ rozmawia Judyta Syrek
Jaki obraz człowieka wyłania się dzisiaj z perspektywy konfesjonału? Czy to obraz człowieka dojrzałego duchowo?
Jeżeli uznać szczere przyjście do konfesjonału jako pragnienie pojednania się z Bogiem, to jest to przejaw dojrzałości duchowej. Taka postawa jest oznaką pokory i realistycznego oceniania samego siebie. Ale moje doświadczenie z konfesjonału pokazuje, że tego nie można uogólniać. Ludzie w różnych okresach życia mogą się różnie spowiadać, w zależności od tego, jak przeżywają dany etap. Czym innym jest też okazjonalna spowiedź przed świętami, która nie jest oznaką dojrzałości, ale kulturowej lojalności wobec religii. Jedną z tego typu spowiedzi miałem ostatnio w czasie Triduum. Zadałem penitentowi pytanie, czy mówi swojej żonie, że ją kocha, tylko dwa razy w roku? Praktykował spowiedź jedynie przy okazji świąt. Był zaskoczony moim pytaniem. Warto się zastanowić, o co chodzi w sakramencie pokuty. Jeżeli dwa razy w roku idzie się do spowiedzi po to, by przyjąć komunię w trakcie świąt, a potem cały rok uczestniczy się w Eucharystii bez przyjmowania komunii, jest to niedojrzałość.
A z perspektywy doświadczenia w gabinecie psychologicznym jaki obraz się wyłania? Przychodzą ludzie z różnymi emocjami, z różnym stanem duszy?
W psychologii nie ma takiego pojęcia jak dusza.
Ale jest psyche. U Świętego Pawła psyche to dusza.
Tak. Ale psyche dzisiaj jest rozumiane jako synonim umysłu. Obejmuje świadomość i nieświadomość. Natomiast to, czy umysł równa się mózg, to są rozstrzygnięcia światopoglądowe. Psychologia ich nie rozstrzyga, chociaż pozostaje na poziomie naturalistycznym.
Na czym polega to światopoglądowe rozumienie duszy?
Dusza sprawia, że ciało staje się osobą. To myślenie jest mi bliskie. Uważam, że jeśli mamy mówić o duszy w kontekście współczesnej wiedzy o człowieku, takie ujęcie jest nośne i przekonujące. Pokazuje podmiotowość człowieka. W tym ujęciu przyjmuje się, że niektóre zdolności umysłu są czymś oddzielnym od mózgu, a świadomość nie jest nieuchronnie połączona z ciałem.
Jak więc psychologia dzisiaj tłumaczy rozwój duchowy człowieka?
Psycholodzy dzielą się na dwie grupy. Jedni uważają, że duchowość jest cechą natury ludzkiej. Jest konstytutywnym wymiarem jednostki. Porównują to do poczucia wartości albo poczucia tożsamości. Nie można być zdrowym, jeżeli nie ma się poczucia tożsamości. Nie można mieć pełnego dobrostanu, jeżeli brakuje nam poczucia własnej wartości lub jeżeli ta wartość jest obniżona. Niektórzy psychologowie mówią, że tak samo jest z duchowością, która jest pewnego rodzaju otwartością na coś większego czy spoza Ja, czyli zdolnością do autotranscendencji. Jeżeli człowiek nie będzie przekraczał samego siebie i otwierał się na coś większego niż on sam, to nigdy nie zrealizuje w pełni swojego potencjału. Przy czym psychologia nie rozstrzyga, czy transcendencja to Bóg. Transcendencja to po prostu coś istniejącego niezależnie od naszego ego i przekraczającego je. Jeżeli człowiek pracuje nad duchowym rozwojem, osiąga dojrzałość. Jeżeli zaś nie pracuje nad duchowością, to nigdy nie zrealizuje do końca swojego ludzkiego potencjału. Będzie nieuporządkowany, niespełniony, bo aspiracje ma ustawione na coś więcej niż tylko inwestowanie w siebie. Dojrzałość i dobrostan to nie to samo.
To jedna koncepcja. A ta druga?
Część psychologów uważa, że duchowość nie jest cechą, tylko preferencją w zakresie określenia „trosk ostatecznych”. Podobnie jak ktoś preferuje muzykę, jest m
Zostało Ci jeszcze 85% artykułuKup miesięcznik W drodze 2026, nr 05, a przeczytasz cały numer
Oceń