Kościół od samego początku interpretował wydarzenia Wielkiego Tygodnia jako wypełnienie i nowy wymiar Paschy. Dawna Pascha była pamiątką wyzwolenia z Egiptu. W chrześcijańskiej interpretacji Jezus nadał jej nowy sens, odnosząc symbole Paschy do swojej śmierci i zmartwychwstania.
Z biblistą ks. prof. Januszem Lemańskim rozmawia Tomasz Maćkowiak
Czy ostatnia wieczerza była sederem? Wieczerzą paschalną?
Kiedy dziś mówimy o sederze, mamy na myśli rytuał opisany dopiero na przełomie drugiego i trzeciego wieku w traktacie Pesachim w Misznie [jedna ze świętych ksiąg judaizmu – przyp. red.]. Ten tekst opisuje przebieg wieczerzy paschalnej mniej więcej tak, jak znają ją współcześni Żydzi żyjący w diasporze. Nie mamy jednak żadnego dokładnego opisu, jak taka celebracja wieczerzy paschalnej wyglądała w pierwszym wieku, czyli w czasie powstawania tekstów Nowego Testamentu.
A co na ten temat mówią ewangelie?
Jeśli spojrzymy na ewangelie synoptyczne, na przykład Ewangelię Świętego Mateusza (Mt 26,17–20), to na pewno mamy do czynienia z wieczerzą paschalną. Jezus poleca uczniom przygotować Paschę, instruuje ich, co mają powiedzieć gospodarzowi domu, a następnie przychodzi na przygotowaną ucztę. W Ewangelii Świętego Łukasza (Łk 22,15) pojawia się nawet zdanie: „Bardzo pragnąłem spożyć tę Paschę z wami, zanim będę cierpiał”. Synoptycy wyraźnie sugerują więc, że była to wieczerza paschalna, podczas której została ustanowiona Eucharystia.
Skąd więc wątpliwości?
Problem pojawia się w Ewangelii Świętego Jana. Z tej relacji wynika, że wydarzenia te rozegrały się raczej w wieczór, który poprzedzał właściwą Paschę. Dlatego egzegeci próbują wyjaśnić rozbieżność między opisami Jana a ewangeliami synoptycznymi.
Jedna z dawnych hipotez mówi o funkcjonowaniu dwóch kalendarzy. Po powrocie z wygnania babilońskiego Żydzi używali kalendarza księżycowego i według niego obchodzono oficjalne święta w Jerozolimie. Niektóre grupy, na przykład wspólnota z Qumran, stosowały jednak kalendarz słoneczny, aby się odróżnić od oficjalnego judaizmu. Ta hipoteza zakłada, że różnica kalendarzy mogła spowodować przesunięcie daty Paschy.
Czy są inne wyjaśnienia?
Współczesna egzegeza często wskazuje także na różnice między praktyką faryzeuszy i saduceuszy. W Starym Testamencie znajdują się wskazania, że baranka paschalnego należało zabić dzień wcześniej, między innymi w Księdze Wyjścia 12,6 czy w Księdze Kapłańskiej 23,5. Według jednej z hipotez faryzeusze zabijali baranka i spożywali go tego sam
Zostało Ci jeszcze 85% artykułu
Oceń